Әлифба

Татар язуы үз тарихында нинди үсеш-үзгәрешләр кичергән? Әлеге серияне булдыру өчен ни өчен нәкъ менә Ә, Ө, Ү, Җ һәм Һ хәрефләре сайланган?
Берничә рәссамның традицион татар мотивларын ничек шәрехли?
Төзүчеләр Проспекты, 39
Төзүчеләр Проспекты, 37
Төзүчеләр Проспекты, 35


Авторы
RU
EN
TAT
Чем для татарской культуры является традиционное пожелание счастья «Котлы булсын!»
Как это пожелание стало произведением современного искусства
Роман Kreemos (Подольск, Россия)
Белоглазова, 46
Әлифба
Контекст
Төзүчеләр проспектындагы өч бинаның биш дивары - татар алфавитының Ә, Ө, Ү, Җ, Һ хәрефләре һәм сүзләр сурәтләнгән әлифба сәхифәләре. Тагы бер язма — әлифбаның үзенә, уку-язу нигезләренә өйрәтә торган китапка багышланган эш.
Эш барышы
«Әлифба» сериясе татар язуы тарихына багышланган. Гарәп алфавитының беренче ике хәрефе — әлиф һәм бә. Әлифба сүзе шуннан килеп чыккан. Ул рус телендәге кебек үк алфавитны һәм алфавитны тәшкил итүче хәрефләр җыелмасын да аңлата. Узган гасыр башында татар язуы өч тапкыр үзгәреш кичергән булса да (гарәп язуының берничә версиясе, латин, алардан соң кирилл язуы), әлифба сүзе үз мәгънәсен саклап калган.

X гасырда Казан татарларының ата-бабалары ислам динен кабул итә, аның белән бергә гарәп графикасы нигезендә алфавит та кулланыла башлый.

Ул 1920 елга кадәр гамәлдә йөргән иске имлә, ягъни «иске язу» дип атала. Соңыннан аңа алмашка яңа имлә, ягъни «яңа әлифба» барлыкка килә. Ул шулай ук гарәп әлифбасы нигезендә, тик Совет хакимияте үзгәртүләре белән эшләнә (хәрефләрнең бер өлеше төшеп кала, алар урына өстәмә хәрефләр кертелә). Бу әлифба да озак яшәми. 1939 нчы елда кирилл әлифбасы нигезендә татар алфавиты кулланыла башлый. Бүгенге көнгә кадәр кирилл алфавиты рәсми булып кала. Беренчел вариантында кирилл әлифбасында кайбер татар авазларын белдерүче хәрефләр җитми, шуңа күрә аңа Ә, Ө, Ү, Җ, Ң, Һ хәрефләре өстәлә. Шушы хәрефләр проектның башлангыч ноктасын тәшкил итә дә инде.

Серия идеясе кураторлар төркеменең Елхово авылы музеена тикшеренү экспедициясе вакытында, безгә элеккеге Совет әлифбасы хәрефләрен күрсәткәндә барлыкка килде. Сериянең визуаль нигезе итеп китап графикасының иң яхшы үрнәкләре алынды. Аерым алганда, 1904 елгы Александр Бенуаның «Рәсемле Әлифба» сы.
Анна Нистратова
Проектның кураторы, рәссамнар сайлау буенча консультант
Елхово авылы музееннан букварьлар
Кураторлар төркеме эшләрне урнаштыр өчен диварлар эзли


Төзүчеләр Проспекты, 39 йорт
Әлифба
Дмитрий Fatum (Киев)
Төзүчеләр Проспекты, 39 йорт
Әлифба
Дмитрий Fatum (Киев)
Автор
Дмитрий Fatum (Киев)
Рәссам
Бу — «Әлифба» сериясенең төп эше- анда Дмитрий Fatum туган телнең үз эчендә нәсел-буыннар хәтерен саклап калуы турында гади һәм аңлаешлы образ тудыра. Типик татар пейзажы фонында укытучы һәм укучылар Әлифба тирәли утырышканнар. Укытучы XIX гасыр татар мәгърифәтчеләренә хас костюм кигән, ә балаларның кием-салымы заманча. Китап эченнән белем чәчәге үсә. Әлифбаның өске өлешендәге баш хәреф традицион татар орнаменты мотивлары буенча эшләнгән.
Art United Us фестивалендәге хезмәт. Киев, 2016 ел
Тарас Шевченко исемендәге сәнгать мәктәбендә классик академик белем алып (анда станоклы рәсем сәнгате белән шөгыльләнә), Fatum урамнарда рәсем ясый башлый.

Соңрак урам сәнгатенә галереяләрдәге күргәзмәләр дә өстәлә — рәссам киндердән бөтенләй үк баш тартмый. Беренче шәхси күргәзмәсе 2011 елда Одессада уза. Хәзер Дмитрий рәссам-муралист буларак та эшли.
Төзүчеләр проспекты, 39 йорт
Үстерү
Наталья Пастухова (Екатеринбург)
Төзүчеләр проспекты, 39 йорт
Үстерү
Наталья Пастухова (Екатеринбург)
Автор
Наталья Пастухова (Екатеринбург)
Рәссам
Екатеринбург шәһәреннән Наталья Пастуховага Ү хәрефе һәм шушы хәрефтән башланган «Үстерү» сүзе эләкте. Татар чигү мотивлары буенча эшләнгән баш хәреф белән пар атны уратып алган. Пар ат — үз хисләрен үстерүче яшь гаилә аллегориясе.

«Мин бу сүзне ат образы аша шәрехләргә булдым. Атлар — еш кына татар мәдәниятендә әһәмиятле геройлар, күп кенә миф һәм әкиятләрдә катнашалар. Ат һәм чәчәк орнаменты ярдәмендә мин чәчәкләр һәм үсемлекләрне генә түгел, җылы хисләрне дә үстереп булуын күрсәтергә теләдем», — ди рәссам.
Екатеринбургтагы шикәр мамыгы киоскы. 2018 ел.
Наталья Пастухова рәссам-иллюстратор һәм дизайнер гына түгел (Хаддерсфилд Университетын тәмамлый һәм сәнәгать дизайны белгечлеге буенча УралГАХАда укый), ә укытучы да. Ул — балалар өчен төрле программалар кураторы, китап һәм журналлар нәшер итәргә, фантастик затларга костюмнар эшләргә өйрәтә, мөмкинлекләре чикләнгән балалар белән рәем ясый.

Рәссам стрит-арт белән күптәннән шөгыльләнә: аның портфолиосында Екатеринбург, Пермь, Ямал, Новотроицк, Новосибирск һәм башка шәһәр торак йортларының һәм биналарының диварлары.

Наталья шулай ук брендинг һәм пространствоны бизәү белән дә шөгыльләнә. Аның эшләре арасында IKEAдагы бистро һәм Финляндиядәге парковка.
Эскизы
Төзүчеләр Проспекты, 37
Һөнәр
Гүзәл Гарипова (Казан)
Төзүчеләр Проспекты, 37
Һөнәр
Гүзәл Гарипова (Казан)
Автор
Гүзәл Гарипова (Казан)
Рәссам
Иллюстратор Гүзәл Гариповага «Һөнәр» сүзе бирелде. Үз эшендә ул татар халкының традицион милли бәйрәме белән заманча скейтпаркны берләштерде. Аның рәсемендә бер көтү бала-чага көтүе сурәтләнгән, һәрберсе Сабантуй ярышларында катнаша: балалар авыш бүрәнә өстеннән йөриләр, әтәч артыннан колгага менәләр, капчык белән сугышалар, кашыкка йомырка куеп йөгерәләр, көрәшәләр, бәйләнгән күз белән җеп кисәләр һәм бииләр.

Безнең проектта Гүзәл беренче тапкыр монументаль форматта эшләде. Әлифбага иллюстрация — ул аның дивардагы беренче эше. Петербург граффити-райтерлары Никита Dusto һәм Егор Shen аны тәмамларга ярдәм итте.
«Ай кызык Зөһрә» Йолдыз Миңнуллина. «Юлбасма» нәшрияты, 2018 ел.
Гүзәл Гарипова — иллюстратор, дизайнер һәм рәссам. Ул балалар китапларын иллюстрацияли, әкият сюжетлары һәм татар халык легендалары белән эшли, өстәл уеннары һәм юлкүрсәткечләр бастыра, өлкәннәрне һәм балаларны укыта. Гүзәл еш кына китап чыгаруда иллюстрацияләрдән башлап версткага кадәр тулы эш башкара.

Аның эшләре арасында: Абдулла Алиш әкиятләре җыентыгы, Йолдыз Миңнуллинаның танылган татар легендасы мотивлары буенча язылган «Ай кызы Зөһрә» китабы һәм башкалар.
Диварны бизәү. Әлмәт, 2018 ел
Төзүчеләр Проспекты, 37 йорт
Өй
Алексей Kislow (Севастополь)
Төзүчеләр Проспекты, 37 йорт
Өй
Алексей Kislow (Севастополь)
Автор
Алексей Kislow (Севастополь)
Рәссам
Алексей Kislow Ө хәрефе һәм өй сүзен эшләде. Гаилә йорты — Татарстанда яшәүче барлык милләтләр өчен яшәү рәвешенең нигезе.

Алексей берничә буын яши торган зур һәм имин йорт турындагы хыялны сурәтләде. Әлеге эштә авыл йортының архитектура үзенчәлекләре, Әлмәт районы өчен хас бизәү элементлары һәм төсләр гаммасы файдаланылды.
«Чынбарлык» һәм «Сизелми торган күренеш» эшләре
Алексей Kislow — Севастополь рәссамы.
Н.С. Самокиш исемендәге Кырым сәнгать училищесында укый, 2000 елларда граффити белән шөгыльләнә башлый. Әкеренләп аның иҗатында сюрреализмга карата һәвәслек барлыкка килә, ә аның эшләрендәге даими образлар арасыннан өй образын аерып күрсәтергә була, шуңа күрә проект өчен бу сүзне сайлау очраклы түгел. Рәссам монументаль бизәк белән ун елга якын шөгыльләнә, Украина, Белоруссия, Россия, Германия, Франция, Польша, США, Финляндия, Кытай һәм Бразилия кебек илләрдәге проектларда катнаша.
Диварны бизәү. Әлмәт, 2018 ел
Төзүчеләр проспекты, 35 йорт
Җир
Роман Мураткин (Серпухов)
Төзүчеләр проспекты, 35 йорт
Җир
Роман Мураткин (Серпухов)
Автор
Җ хәрефе һәм җир сүзен ачыклау өчен Роман Мураткин Сабантуй бәйрәме күренешен сайлады. Гармунчы җитәкчелегендәге бәйрәм процессы кыр эшләренең тәмамлануын билгеләп үтә. Игенчелек календаренең мөһим этаплары, мәсәлән, чәчү яки уңыш җыю, еш кына бәйрәмнәр белән тәмамланган. Бәйрәмнәрне бөтен җирдә үткәрмәсәләр дә, алар әле дә крестьян тормышының мөһим өлеше булып кала бирә. Элегрәк мондый бәйрәмнәр ритуаллаштырылган характерда Татарстанның һәм Россиянең бөтен территориясендә билгеләнеп үткән. Шул рәвешле кешеләр җиргә рәхмәт белдереп, юмарт булуын сораганнар.

Үз эшендә Роман Әлмәт пейзажына хас мөһим детальне — калкулыклардагы нефть каланчалары силуэтын да күрсәтә алган. Шәһәр үзе дә шулар белән әйләндереп алынган.

Рәссам әйтүенчә, сурәт урнашачак объект рәсем өчен һәрвакыт мөһим роль уйный, чөнки бу урын тон һәм харкатерны билгели. Тирәлекнең һәм сюжетның колористик бәйләнеше — шулай ук әһәмиятле критерий. Алар, әйләнә-тирә белән диссонанска кермичә, бер-берсен тулыландырып торырга тиешләр. Бу принципларны ул шулай ук «Җир» дигән эшенә дә кулланырга тырыша.
Pianoforte. «Пастарама» паста-бары , Түбән Новгород, 2017 ел
Мәскәү өлкәсенең Серпухов шәһәреннән Роман Мураткин урам пространствосы белән граффити-рәссам буларак эшли башлаган. Үзенең хәзерге стилен ул неодеформизм кебек билгели. Сурәтләнгән мохитне пластик яктан үзгәртү өчен предмет, элемент һәм фигураларның пропорцияләрен иҗади эшкәртүе белән ул башкалардан аерылып тора. Үз иҗаты турында сөйләгәндә: «Дөрес пропорцияләр һәм академик яктан анатомик күзаллаулар законы турындагы карашларны җимерүмиңа ошый», ди Роман.

Романның графикасын Санкт-Петербургтагы торак йортларның 30 метрлы диварларында яки Бразилиядәге төрмә коймаларында гына түгел, ә төрле бина эчләрендә дә очратырга мөмкин. Әйтик, берничә ел элек ул Түбән Новгородтагы «Пастарама» рестораны интерьерын бизәгән иде.
Роман Мураткин (Серпухов)
Рәссам
Төзүчеләр Проспекты, 35 йорт
Әкият
Рөстәм Qbic (Казан)
Төзүчеләр Проспекты, 35 йорт
Әкият
Рөстәм Qbic (Казан)
Автор
Рөстәм Qbic (Казан)
Рәссам
Рәссам Рөстәм Сәлимгәрәев (Qbic) Ә хәрефен һәм әкият сүзен визуальләштерә. Ул, баласы туганнан соң, кешедәге үзгәрешләрне сурәтли.

Рөстәм моралларын инде күптәннән Россиянең төрле шәһәрләрендә, дөньяның төрле илләрендә (Төркиядә, Кипрда, Италиядә һәм Украинада) очратырга була. Ә менә үзенең туган ягы Татарстанда ул ясаган беренче язма әлеге проект кысаларында булды.
Гданьсктагы (Польша) «Акыл уеннары» дигән эше.
Рөстәм Сәлимгәрәев (Qbic) Кама Аланы шәһәрендә туып-үсә, Казанда Н.И. Фешин исемендәге сәнгать училищесын тәмамлый. Башта леттеринг белән мавыга, соңрак хәзерге эшләренең төп өлешен тәшкил иткән мураллар төшерә башлый. Рөстәм алар өчен фәсләфи образлар белән баетылган үз шигъри дөньясын тудыра.
«Әкият» рәсеменең эскизы
Адрес
«Әлифба» на карте
Все объекты на карте
Подпишись на нашу рассылку и получай новости о проекте и анонсы мероприятий
КОНТАКТЫ
Предоставляя данные с помощью этой формы вы соглашаетесь с условиями лицензионного соглашения об обработке персональных данных.
© 2020 Стрит-артны өйрәнү Институты
Разработка сайта: Gonzo Design